Początki osiedlenia żydowskiego Mikulowa sięgają sześć i pół wieku wstecz. Ta dawna historia ma swe historyczne powody - Mikulow był najbliższym miastem, dokąd Żydzi w latach 1421 i 1670 po wygnaniu z Wiednia i Dolnej Austrii mogli się uchylić, miastem strategicznie położonym na szlaku handlowym z Wiednia do Brna i miastem, gdzie spotkali się przychylnym stosunek właścicieli ziemskich, który pomógł im w szybkim rozwoju gminy żydowskiej. Ta rozwinęła się w największą gminę żydowską na Morawach i stała się w przebiegu trzech stuleci - od połowy XVI w. do połowy XIX wieku - politycznym, nabożeńskim i kulturalnym centrum morawskich Żydów na czele z morawskim ziemskim rabinem. Od XVI stulecia posiadała mikulowska gmina żydowska własny samorząd na czele z własnym sołtysem, działała tu przodująca szkoła talmudu (jesziwa).Żydzi wyróżniali się sprawnym prowadzeniem handlu i rzemiosł, handlowali z potrzebami codziennego użytku, bydłem, skórami, winem, wełną i pierzem, ale głównie zajmowali się finansami. W swej dzielnicy prowadzili cztery własne szkoły, istniały tu sklepy, łaźnie, miejsca modlitw i cmentarz.
Na słynnym mikulowskim cmentarzu na skraju dzielnicy żydowskiej pod zboczami Koziego Hradku, kończyły swą tułaczkę ziemską całe generacje tutejszych Żydów. Cmentarz był założony niedługo po konstytuowaniu gminy żydowskiej, a więc najpóźniej w połowie XV wieku. Rzeczą jasną jest, że cmentarz był kilkakrotnie rozszerzany, jednak ze względu na brak przestrzeni przystąpiono do grzebania zmarłych w warstwach nad sobą. Obecnie cmentarz pokrywa powierzchnię prawie dwu hektarów. Prawdopodobnie w połowie XIX wieku zostało setki nagrobków wykorzystanych do budowy oddzielających tarasów budowanych przy uliczkach między poszczególnymi sekcjami.
Mikulowski cmentarz żydowski jest wyjątkowo cennym cmentarzyskiem z nagrobkami renesansowymi, barokowymi i klasycystycznymi, ich artystyczne opracowanie i ornamentalistyka stały się wzorcem dla pozostałych cmentarzy żydowskich. Z około 4 000 nagrobków najstarszym dochowanym czytelnym kamieniem jest nagrobek z roku 1605.
Najciekawsze nagrobki pochodzą z XVII wieku. Chodzi o prostokątne lub kwadratowe stele s dwójką pilastrów ramujących napis, s segmentowym lub trójkątnym zwieńczeniem oraz komplikowanymi ozdobami plastycznymi. Na nagrobkach z XVIII wieku często pojawiają się pierwiastki morawskiej sztuki ludowej - serduszka, tulipany, róże, inna zdobione są motywami muszli, typowym mikulowskim pierwiastkiem dekoracyjnym. Na nowszych nagrobkach z połowy XIX wieku widoczne są już wpływy chrześcijańskie - są to formy stożkowatych granitowych stel oraz pomniki komponowane.
Najcenniejszą częścią cmentarzyska jest tzw. wierch rabiński, na którym odpoczywają najdostojniejsi ziemscy rabini morawscy, jak Menachem Mendl Krochmal (zm. 1637), Szemuel Szmelke Horovic (zm. 1778) i Mordechaj Benet (zm. 1829) - cel pielgrzymek żydowskich z całego świata. Częścią areału cmentarza jest pomnik 25 żydowskich poległych na miejscach walk pierwszej wojny światowej i pomnik 21 żydowskich więźniów z Węgier, zamordowanych na końcu drugiej wojny światowej. Z parterowego domku grabarza, który stał w środkowej części cmentarza, zostały tylko resztki murów.
Wyższe wymagania stawiane na rytuał pochówku w czasach nowszych prowadziły gminę żydowską do zbudowania wielkiej sali obrzędowej niedaleko wejścia na cmentarz. Autorem budowli wzniesionej w historyzującym eklektycznym stylu był Max Fleischer (1841 Prościejów - 1905 Wiedeń), wybitny morawski żydowski architekt działający głównie w Wiedniu, również twórca wielu synagog na terenach całej monarchii austriackiej. Głównym pomieszczeniem sali obrzędowej była hala ceremonialna, oprócz tego kostnica, miejsce do rytualnego oczyszczenia (tahara) oraz zajezdnia dla karety pogrzebowej.
Wyższe wymagania stawiane na rytuał pochówku w czasach nowszych prowadziły gminę żydowską do zbudowania wielkiej sali obrzędowej niedaleko wejścia na cmentarz. Autorem budowli wzniesionej w historyzującym eklektycznym stylu był Max Fleischer (1841 Prościejów - 1905 Wiedeń), wybitny morawski żydowski architekt działający głównie w Wiedniu, również twórca wielu synagog na terenach całej monarchii austriackiej. Głównym pomieszczeniem sali obrzędowej była hala ceremonialna, oprócz tego kostnica, miejsce do rytualnego oczyszczenia (tahara) oraz zajezdnia dla karety pogrzebowej.
Druga wojna światowa w sposób dramatyczny zmieniła historię mikulowskiej gminy żydowskiej, cmentarz przestał służyć swemu celowi. Z opustoszałej sali obrzędowej stał się magazyn materiałów budowlanych. Po długim okresie dewastacji rozpoczęła w roku 2000 Gmina żydowska Brno - właściciel cmentarza - rozległą rekonstrukcję sali obrzędowej, którą po sześciu latach ukończono.
W maju 2009 roku została na froncie budynku odsłonięta brązowa płyta pamiątkowa, dzieło rzeźbiarza akademickiego Nikosa Armutidisa, dedykowana Jehudzie Löwovi ben Becalel (ok. 1525 Poznań - 1609 Praga), który w latach 1553-1573 działał w Mikulowie jako morawski ziemski rabin. Ten głośny filozof znany jest szerokiej publiczności jako rabbi Löw a rocznica jego 400-lecia śmierci była w roku 2009 włączona między światowe rocznice kulturalne UNESCO.
Sala obrzędowa służy dziś celom reprezentacyjnym. Towarzystwo przyjaciół kultury żydowskiej w Mikulowie instalowało tu przy współpracy z Gminą żydowska w Brnie ekspozycję historii cmentarza i tradycjom żydowskiego rytuału pogrzebowego. Przedstawia rytuał, ilustruje wyobraźnię o nim, przedstawia też komplety pogrzebowe męskie i żeńskie oraz niezmiernie cenną, świetnie zachowaną karetę pogrzebową pochodzącą z słowackiej Senicy. Ekspozycja zaznajamia również ze znaczeniem braterstwa pogrzebowego, opisuje cmentarze, wyjaśnia symbolikę zdobnictwa nagrobków. Ekspozycja stara się też przedstawić ciekawe aspekty żydowskiego Mikulowa, wyjaśnia instytucję morawskich ziemskich rabinów i tutejsze wybitne osobistości. Ekspozycja jest w pewnym stopniu bonusem, głównym "eksponatem" jest bowiem sam cmentarz żydowski. Ten objęty jest ochroną jako zwłaszcza cenny zabytek kultury, należy do największych cmentarzy żydowskich w RC a swym znaczeniem jest najbardziej znaczącym cmentarzem żydowskim na Morawach.

Plan żydowskiego cmentarza w Mikulowie

ZWIEDZANIE ŻYDOWSKIEGO CMENTARZA W MIKULOWIE
Zwiedzanie organizuje Stowarzyszenie przyjaciół kultury żydowskiej w Mikulowie.
• Publiczności cmentarz dostępny jest w lipcu i sierpniu codziennie w godz. od 10 do 12 i od godz.13 do 18 , na żądanie z fachowym komentarzem przewodnika.
• W innym czasie można wypożyczyć klucze od areału na podstawie uprzedniego uzgodnienia w Turystycznym centrum informacyjnym, w Agencji podróżniczej Merlin lub w synagodze.
• W okresie poza czasem działania podanych instytucji wejście i zwiedzanie możliwe jest za opłatą 500 CZK - kontakt na nr telefonicznym: +420 731 484 464.

TIC Mikulov
Náměstí 1, Mikulov
tel.: +420 519 510 855
e-mail: tic@mikulov.cz, info@infomikulov.cz
http://www.mikulov.cz, www.mikulovskoregion.cz

Cestovní kancelář Merlin
Kostelní náměstí 2, Mikulov
tel.: +420 519 510 388
e-mail: info@ckmerlin.cz

Foto - 41 foto
Tekst w języku hebrajskim - PDF 314 kB

© Regionální muzeum v Mikulově 2008